|
وقتي سنگهاي كليه براي شما مسئله مي
گردد:
اگر يكبار سنگ كليه پيدا كرده و آنرا دفع كرده باشيد، مي دانيد كه
چقدر دردناك است. بعضي معتقدند كه از درد زايمان نيز بدتر است.
خوشبختانه
پزشكان امروزه مي توانند به شما كمك كنند تا با درمانهاي مناسب و برنامههاي
پيش گيري كننده بطور سريع و مطمئن سنگهاي سيستم ادراري را مرتفع سازيد.
روشهاي پيش گيري كننده در صورتي كه در سرتاسر عمر اجرا گردد خطر عود مجدد را
بسيار كاهش مي دهند.
سنگهاي ساكن در گوشه و كنار كليه اغلب درد ايجاد نمي نمايند ولي بيشتر
آنها بخصوص اگر بحركت درآيند دردهاي اغلب بصورت موج از پهلو و پشت شروع شده، به
جلوي شكم و كشاله ران و دستگاه تناسلي منتهي مي گردند. ساير علائم، تهوع، استفراغ،
ادرار خوني يا سوزش و تكرر ادرار است.
داشتن سابقه فاميلي شما را در خطر ابتلاء بيشتري قرار ميدهد. برسيهاي
پزشكي به پزشك كمك ميكند تا از علت نوع، سنگ درمان و روش پيش گيري آن آگاه
شويد.
مثلا روشهايي وجود دارد كه كمك مي كند تا سنگ بطور طبيعي دفع شود يا آنرا
با ماشين مخصوص خرد نمايد يا اقدام به جراحي نمايد. و يا با پيش گيري مثل جذب زياد
آب خاطره بد آنرا به دور دستها بسپارند.
آيا شما در خطر ابتلاء به سنگ كليه
هستيد؟
افرادي كه دچار سنگ مي شوند اغلب وجوه مشترك دارند اگر شما مردي
ميان سال باشيد سه برابر بيشتر از خانمهاي هم سن خود در خطر ابتلاء مي باشيد اگر
آب زياد مصرف نمي كنيد يا در منطقه گرم زندگي مي كنيد با زهم احتمال گرفتاري شما
بيشتر مي گردد.
بدين منظور مي توانيد به سوالات زير
پاسخ دهيد خود را محك بزنيد.
آيا كمتر از هشت ليوان آب در روز مصرف مي
كند.
خير□بله□
آيا در مناطق گرمسير زندگي مي كنيد؟
خير□بله□
آيا قبلا مبتلا به سنگ ادراري بودهايد؟
خير□بله□
آيا مردي بين سنين 30-50 هستيد؟
خير□بله□
آيا اغلب عادت داريد مواد پركلسيم مصرف كنيد؟
خير□بله□
آيا اغلب عادت داريد نمك زياد مصرف كنيد؟
خير□بله□
آيا اغلب مواردي كه اگزالات زياد دارند مثل انواع نوشابه رنگي، شكلات،
اسفناج، چاي و دانههاي روغني مصرف مي كنيد؟
خير□بله□
آيا عفونت كليه داشته و يا تكرار شده است؟
خير□بله□
هر چه جواب سئوالات شما بله باشد خطر بيشتر است. اما پس از مطالعه دقيق
اين نوشتار ميتوانيد به ميزان زيادي اين خطرات را كاهش دهيد.
اندازه سنگها
يا آنقدر كوچك هستند مثل شن يا
آنقدر بزرگ اندازه گردو معمولا انواع متوسط را مي توان با دستگاه خرد كرد و انواع
بزرگ را با جراحيهاي مختلف خارج نمود.
با چگونگي ايجاد سنگ آشنا
شويم:
كليههاي لوبيايي شكل شما در حقيقت صافيهاي بدن هستند آنها در
سرتاسر روز و شب خون را تصفيه و مواد شيميايي و املاح را كه خورده و آشاميدهايد را
از آن جدا مي نمايند.
كليههاي سالم مواد شيميايي حل نشده را كه بدن نياز ندارد
در ادرار آزاد مي نمايند. اما اگر بعضي از آنها در كليه باقي بماند و تجمع نمايد
تشكيل سنگ مي دهد.
درست مثل ورود جسم خارجي در يك صدق كه در اطرافآن مرواريد تشكيل مي
گردد.
اين سنگها مي توانند در كليه باقي مانده و يا بحركت درآيند. اندازه، جنس
و محل قرار گرفتن سنگ نوع برنامه درماني را تعيين مي نمايد.
از دست دادن مايع
زياد از بدن و غليظ شدن ادرار منجر به رسوب مواد شيميايي مي گردد. مصرف توام موادي
كه داراي اگزالات و كلسيم هستند و افزايش جذب آنها از رودهها و زيادي دفع آنها از
كليهها از علل تشكيل سنگ هستند. عفونتهاي مكرر دستگاه ادراري با تغيير در تعادل
حالت اسيدي و قليايي ادرار و كاهش جريان آن نيز جزو عوامل مستعد كننده است.
چه جاهايي سنگ تشكيل مي
شود؟
كليه داراي يك قسمت گوشتي يا كارخانه ايجاد ادرار است كه توسط
قيفهايي از قسمتهاي مختلف اين كارخانه ادرار تحويل و به داخل محوطهايي به نام
لگنچه ريخته مي شود و از آنجا بوسيله لولهايي بنام حالب ادرار به مثابه منتقل و
سپس دفع مي گردد سنگ در داخل قيفها تشكيل بعضي از آنها به داخل حالب حركت كرده و
آنجا گير مي كند كه باعث دردهاي شديد ميگردد.
بعضي در داخل قيفها با لگنچه باقي
مي ماند بزرگ مي شود بحدي كه گاهي شبيه شاخ گوزن مي گردد.
بررسيهاي پزشكي
منظور اينست
كه پزشك دريابد آيا بيمارش قبلا سنگ داشته است يا خير مثل پرسيدن اينكه:
آيا سنگ
داشته ايد؟
آيا سابقه فاميلي داريد؟
آيا درد ناگهاني يا مبهم پهلو داريد يا
اينكه تب مي كنيد؟
چقدر آب در روز مصرف مي كنيد؟
و اگر داريد با مشخص كردن
اندازه، شكل، محل، تركيب آن درمان مناسب را انتخاب نمايد.
اندازه گيري درجه
حرارت و يا بررسي حساسيت پشت و كمر و پهلوها از ديگر معاينات احتمالي خواهد
بود.
آزمايشات تشخيصي
1-
آزمايش ادرار جهت بررسي وجود خون و عفونت در آن
2- كشت ادرار
3- آزمايش خون:
در صورتيكه افزايش سلولهاي سفيد ديده مي شود به عفونت مشكوك ميشويم.
تصويربرداري
1- عكس ساده:
تصويري از تمام شكم داده و بطور كلي محل اغلب سنگها را مشخص مي نمايد.
2- عكس
IVP يا اصطلاحا رنگي كه با تزريق ماده حاجب انجام شده و جزئيات كليهها، حالبها و
مثانه را مشخص مي نمايد.
3- سونوگرافي: كه وجود احتمالي سنگ و يا انسداد را در
سيستم ادراري نشان مي دهد.
آزمايشات متابوليك يا سوخت و
ساز
اگر سنگ داشته يا دفع كرده يا به نحوي آنرا خارج نموده ايد پزشك جهت
بررسي انواع املاح ادراري عامل ايجاد سنگ و بررسي شانس ابتلاء مجدد در آينده،
ادرارجمع آوري شده در 24 ساعت را همراه آزمايشات مشابه در خون، درخواست خواهد
نمود.
درمان طبي
بيشتر سنگ هاي
ادراري كوچك بوده و خودبخود دفع مي گردند بطوري كه گاهي اندازه آن مثل هسته هاي ريز
موجود در ميوه جات مي باشد. رنگ سنگ ممكن است قهوه اي ـ سياه يا طلايي باشد. در اين
مواقع درمان بصورت انتظاري بوده و نياز به صبر و حوصله دارد.
1-مصرف آب فراوان
2-جمع آوري ادرار در ظرف يا عبور از آن پارچه نازك جهت پيدا كردن سنگ دفع شده.
3-در صورت دردهاي شديد از مسكن كه توسط پزشكي تجويز شده مي توان استفاده كرد.
4-گاهي براي كنترل درد لازم است بطور موقت در بيمارستان و بخش هاي سرپايي بستري
گرديد. گاهي در مورد سنگ ها اسيداوريكي يا سيستيني پزشكي داروهايي تجويز مي نمايد
تا به حل شدن سنگ كمك نمايد. البته ممكن است مجبور باشيد براي تمام زندگي خود آن را
مصرف نماييد. در صورت وجود سنگ هاي عفوني پزشك آنتي بيوتيك توصيه كرده و پس از
اتمام دارو اقدام به خارج نمودن سنگ خواهد نمود. سنگ هاي كلسيم اگزالات با دارو حل
نمي شوند ولي دارو در پيشگيري از وقوع مجدد آنها موثر است.
سنگ هاي اسيداوريكي
تولي
بيش از اندازه اسيداوريك كه با وجود ميزان زياد گوشت در غذاي روزانه تشديد مي گردد
و ممكن است منجر به توليد سنگ اسيداوريكي شود.
دارويي مثل آلوپورنيول مقدار
اسيداوريك را كاهش داده و بي كربنات سديم يا جوش شيرين اين نوع سنگ را حل مي نمايد.
پيشگيري شامل مصرف آب زياد، كاهش مصرف گوشت و معاينات پزشكي مي باشد.
سنگ هاي سيستيني
غير شايع و
ارثي هستند و از تجمع سيستين (يك نوع اسيد آمينه) زياد در ادرار ايجاد مي گردد. پني
سيلين آمين باعث كاهش ان و بي كربنات باعث حل سنگ هاي سيستيني مي گردند. پيشگيري با
مصرف آب زياد، كاهش مصرف متيونين (ماده شيميايي موجود در ماهي) و معاينات مرتب
پزشكي مي باشد.
سنگ هاي عفوني
اين سنگ ها
در اثر عفونت مكرر كليه و مثانه كه باعث تغييرات شيميايي محيط آنها و بهم خوردن
تعادل اسيد و باز مي شود ايجاد مي گردد.
آنتي بيوتيك به مدت طولاني جهت رفع
عفونت قبل از هر گونه اقدام درماني ديگر توصيه مي شود.
جهت پيشگيري : مصرف آنتي
بيوتيك طولاني مدت؛ مصرف آب فراوان و ويزيت مكرر پزشك لازم است.
درمان هاي غير طبي
سنگ شكني بروي اندامي يا
ESWL
اگر سنگ سيسم ادراري بطور طبيعي دفع نشود و درمان هاي طبي موثر نباشد آن
وقت شما كانديداي خوبي براي سنگ شكني هستند. اين وسيله تقريباً جديد سنگ را خرد
كرده بطوري كه اغلب نياز به دخالت جراحي نمي باشد. اين وسيله با استفاده از يك منبع
انرژي و با متمركز كردن اين انرژي بر روي سنگ و ايجاد موج، سنگ را به قطعات ريز
تبديل مي نمايد. البته گاهي نياز است چند بار اين عمل تكرار شود و يا از ساير وسايل
بطريق درون اندامي جهت تسهيل در خرد شدن سنگ استفاده نمود.
درمان جراحي :
امروزه سنگ
شكن بسياري از سنگ ها را درمان مي نمايد و اقدامات جراحي كمتر از سابق بكار مي آيد
منتهي در بعضي موارد جراحي قبل، بعد و يا بجاي ساير اقدامات لازم مي شود.
اگر
بيماري احتياج به جراحي داشته باشد معمولاً پزشك با بيمار در ميان مي گذارد و نحوه
انجام، خطرات، عوارض ، نوع بيهوشي و غيره را توضيح مي دهد.
مانند هر اقدام
درماني ديگر پيگيري و برنامه هاي پيش گيري كننده جهت كاهش شانس ابتلا مجدد را جدي
بگيريد.
روش هاي جراحي :
1- خارج
كردن سنگ از طريق حالب با وسيله ايي بنام يورتروسكوپ
اين وسيله كمك مي كند كه
پزشك سنگ هاي انتهاي حالب را بدون دادن شكاف پزشكي بخصوص اگر اندازه آن كوچك باشد
خارج نمايد. معمولاً اقامت بيمار در بيمارستان كوتاه بوده و ممكن است تا مدتي يك
سوند ظريف داخل سيستم جهت راحتي تخليه ادرار از كليه با شما براي مدتي كوتاه باقي
بماند.
ممكن است چند روزي درد خفيف يا ادرار خون آلود داشته باشيد اگر دچار تب،
خونريزي شديد يا دردهاي مقاوم شديد با پزشكي خود تماس بگيريد.
در ضمن جهت
پيشگيري از تشكيل سنگ مجدد برنامه هاي ارائه شده توسط پزشك و ملاقات مرتب با وي را
فراموش نفرماييد.
1- سنگ شكني با سوراخ كوچك پوستي
اين روش به نام سنگ شكني از طريق پوست خوانده مي شود.
معمولاً
سنگهاي كليوي بزرگتر از 5/2 سانتي متر با ايجاد شكاف كوچك بر روي پوست و با عبور
لولهاي باريك به داخل كليه و خرد كردن سنگ درمان مي گردند. در اين روش ممكن است
بيمار جهت خارج شدن راحت ادرار از كليه تا مدتي كوتاه سوندي داشته باشد كه يك سر آن
در كليه و سر ديگر آن از راه پوست خارج گردد.
اين سوند 3-2 روز بعد توسط پزشك
خارج خواهد شد كنترل سه ماهه نشان خواهد داد كه آيا ذراتي از سنگ هنوز باقي است يا
خير؟ در صورت بروز تب، خونريزي از محل زخم يا ادرار و دردهاي مقاوم با پزشك تماس
بگيرند.
2- جراحي باز
عليرغم پيشرفت
تكنولوژي جديد بعي از سنگ ها بعلت اندازه بسيار بزرگ و نوع استقرار و جنس آن نياز
به جراحي باز دارند.
در اين صورت پزشك با ايجاد شكاف بزرگتر در پهلو سنگ را از
كليه يا حالب خارج و محل آن را دوخته و جهت تخليه ترشحات احتمالي لوله اي در كنار
محل عمل باقي گذاشته و انتهاي آن را از راه پوست بيرون مي گذارد تا بعداً آنرا خارج
نمايد. معمولاً 4 تا 7روز در بيمارستان بستري بوده و در اين مدت پزشك درن (لوله) را
از پهلو خارج مي نمايد. حداقل 6 هفته نياز به استراحت داشته و ملاقات مرتب با پزشك
را فراموش نكنيد.
تهیه کننده : دکتر بابک جمشیدیان
www.pezeshkonline.ir
|
